Muziektheorie, de (kerk)toonladders

Muziek of toonkunst is een kunstvorm die gebruikmaakt van klanken, bewust voortgebracht door een of meer muziekinstrumenten of de menselijke stem, geschikt in een bepaalde tijdsduur. Aan muziek kunnen de aspecten toonhoogte, ritme, geluidssterkte (muzikale dynamiek), klankkleur en textuur (monofonie, polyfonie e.d.) onderscheiden worden, maar ook stilte. Het woord ‘muziek’ is afgeleid van het Griekse μουσική (mousikè), ‘kunst van de Muzen’.

We beginnen bij C. Ik neem aan dat je weet waar alles zit op je instrument en hoe het allemaal heet.

En nog iets: Als je dit leest, je bent met deze les bezig, dan heb je je instrument bij de hand en een akkoordenboek. Voor gitaristen en toetsenisten heel belangrijk…

We beginnen dus bij C

C – D – E – F – G – A – B – C 

Als je deze noten achter elkaar speelt, dan hoor je de wereldberoemde do-re-mi-fa-sol-la-si-do. Niet? Vanuit verschillende hoogten. En dat deuntje moet je onthouden want dat is je constant terugkerende herkenningspunt.

Afstanden tussen de verschillende tonen:

C – D – E – F – G – A – B – C

Van C naar D noemen we ‘heel’. Waarom? Tussen de C en de D zit een zogenaamde halve noot. De Cis of de Des.

Cis betekent ‘C verhoogd‘ en

Des betekent ‘D verlaagd‘.

Cis wordt ook als C# genoteerd en C-kruis genoemd.

Des wordt ook als Db genoteerd.

Van D naar E noemen we ook ‘heel’, want tussen D en E zit de Dis of Es.

Hieraan hetzelfde verhaal als het voorafgaande over Cis en Des.

Van E naar F noemen we ‘half’, want daartussen zit ‘niets’. Op de toetsenbord geen zwarte toets en op de gitaar schuif je slechts 1 fret op.

Van F naar G ‘heel’.

Van G naar A ‘heel’.

Van A naar B ‘heel’.

Van B naar C ‘half’.

Dus dan krijg je een trap:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Noemen we vanaf nu de 1e trap.

Wordt deftig ook wel Ionian genoemd, of ionisch.

2e trap. Van D naar D, dus: D – E – F – G – A – B – C – D.

heel – half – heel – heel – heel – half – heel

Ook wel Dorian of dorisch.

3e trap. E – F – G – A – B – C – D – E

half – heel – heel – heel – half – heel – heel en zo voorts…

Phrygian of frygisch.

4e trap, Lydian of lydisch.

5e trap, Mixolydian of mixolydisch.

6e trap, Aeolian of aeolisch.

7e trap, Locrian of locrisch.

Hier alles nog even op een rij

De verschillende toonladders, benamingen en samenhang…
Toonladder Vanuit Trap Afstanden Uitgangspunt
Ionisch C I heel – heel – half – heel – heel – heel – half C – D – E – F – G – A – B – C
Dorisch D II heel – half – heel – heel – heel – half – heel D – E – F – G – A – B – C – D
Frygisch E III half – heel – heel – heel – half – heel – heel E – F – G – A – B – C – D – E
Lydisch F IV heel – heel – heel – half – heel – heel – half F – G – A – B – C – D – E – F
Mixolydisch G V heel – heel – half – heel – heel – half – heel G – A – B – C – D – E – F – G
Aeolisch A VI heel – half – heel – heel – half – heel – heel A – B – C – D – E – F – G – A
Locrisch B VII half – heel – heel – half – heel – heel – heel B – C – D – E – F – G – A – B

Okee, nu wordt het tijd om deze info te stampen. Helemaal van binnen en van buiten kennen, uit het hoofd. Heel belangrijk!

Dus doe even voordat je verders gaat…

Nu de akkoorden:

We gaan ervan uit dat C I is, D II is, E III is, F IV is, G V is, A VI is en B VII is. Elke noot genummerd dus.

C – D – E – F – G – A – B – C of I – II – III – IV – V – VI – VII

Om een 3-noot of akkoord met 3 tonen te pakken hou je je aan de 1 – 3 – 5. De 3-noot wordt ook wel terts genoemd.

Vanuit C: C – E – G

C=1, D=2, E=3, F=4 en G=5

Dit noemen we C of C majeur. Wordt genoteerd als C, Cmaj, CM of CΔ.

En klinkt zo:

Vanuit D: D – F – A

D=1, E=2, F=3, G=4 en A=5

Dit noemen we een D mineur en wordt genoteerd als Dm, Dmin, D- of Db3.

Vanuit E: E – G – B = E mineur.

D=1, G=3 en B=5, enzovoorts…

Vanuit F: F – A – C = F majeur

Vanuit G: G – B – D = G majeur

Vanuit A: A – C – E = A mineur

Vanuit B: B – D – F = B mineur verlaagd 5 en wordt ook als B-b5 genoteerd.

We zetten alles op een rij:

De verschillende toonladders en samenhang met de 3-toons akkoorden…
Trap Toonladder Vanuit Nummering 3-toon
1 – 3 – 5
Notatie
1 – 3 – 5
Benaming
1 – 3 – 5
I Ionisch C 1 C – E – G C majeur
II Dorisch D 2 D – F – A D- D mineur
III Frygisch E 3 E – G – B E- E mineur
IV Lydisch F 4 F – A – C F majeur
V Mixolydisch G 5 G – B – D G majeur
VI Aeolisch A 6 A – C – E A- A mineur
VII Locrisch B 7 B – D – F B-b5 B mineur verlaagd 5

En nu heb je een 7-tal akkoorden die je in je akkoordenboek moet opzoeken (Aan de gitaristen en toetsenisten!). Blazers en bassisten slaan die noten gewoon aan vanuit een maat… Totdat het soepel gaat.

Een lekkermakertje voor de volgende les: Waarom is de C een C majeur, de D een D mineur en de B een B half diminished? Wanneer wordt een akkoord mineur en wanneer majeur of zelfs nog anders? Voor de volgende les…

Om akkoorden te benoemen moet je uitgaan van I

Die weten we nog wel: De 1e trap.

We denken weer vanuit C, het startpunt

C – D – E – F – G – A – B – C

Afstanden worden dan:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Vanuit D wordt dat dan:

D – E – F# – G – A – B – C# – D

Dan passen we de 3-noot, de 1 – 3 – 5 toe en krijgen we het volgende:

D – F# – A

De D – F# – A is de D majeur. Het gaat uit van de 1 – 3 – 5, afspraak!

Nu gaan we kijken naar de D mineur, die bestaat uit

D – F – A

De D majeur bestaat uit

D – F# – A

Conclusie: De D mineur heeft een verlaagde 3, een b3.

We doen het nog eens:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Maar dan vanuit E:

E – F# – G# – A – B – C# – D# – E

Dan passen we de 3-noot, de 1 – 3 – 5 toe en krijgen we het volgende:

E – G# – B

De E – G# – B is de E majeur. Het gaat uit van de 1 – 3 – 5, afspraak!

Nu gaan we kijken naar de E mineur, die bestaat uit

E – G – B

De E majeur bestaat uit

E – G# – B

Conclusie: De E mineur heeft een verlaagde 3, een b3.

Het verschil tussen mineur en majeur zit in de verlaagde 3, de b3.

We zagen eerder ook Bminb5 staan, B-b5. Wat is dan die B mineur verlaagd 5?

De afstanden worden dan nog steeds:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Vanuit B wordt dat dan:

B – C# – D# – E – F# – G# – A# – B

Dan passen we de 3-noot, de 1 – 3 – 5 toe en krijgen we het volgende:

B – D# – F#

De B – D# – F# is de B majeur. Het gaat uit van de 1 – 3 – 5, afspraak!

Nu gaan we kijken naar de Bminb5, en die bestaat uit

B – D – F

De B majeur bestaat uit

B – D# – F#

Conclusie: De Bminb5 heeft een verlaagde 3 en een verlaagde 5, een b3 en een b5.

Eindconclusie:

1 – 3 – 5 = majeur
1 – b3 – 5 = mineur
1 – b3 – b5 = mineur verlaagd 5

Allemaal op een rij:

I of 1e trap vanuit alle mogelijke tonen van links naar rechts…
I II III IV V VI VII I
C D E F G A B C
C#/Db D#/Eb F F#/Gb G#/Ab A#/Bb C C#/Db
D E F#/Gb G A B C#/Db D
D#/Eb F G G#/Ab A#/Bb C D D#/Eb
E F#/Gb G#/Ab A B C#/Db D#/Eb E
F G A A#/Bb C D E F
F#/Gb G#/Ab A#/Bb B C#/Db D#/Eb F F#/Gb
G A B C D E F#/Gb G
G#/Ab A#/Bb C C#/Db D#/Eb F G G#/Ab
A B C#/Db D E F#/Gb G#/Ab A
A#/Bb C D D#/Eb F G A A#/Bb
B C#/Db D#/Eb E F#/Gb G#/Ab A#/Bb B

En van hieruit benoemen we de akkoorden:

3-toons akkoorden benoemen
Notatie Afspraak Tonen Benaming
C 1 – 3 – 5 C – E – G C
Cmin 1 – b3 – 5 C – Eb – G C mineur
Cminb5 1 – b3 – b5 C – Eb – Gb C mineur verlaagd 5

Naast de 3-toons akkoorden bestaan ook 4- en 5-toons akkoorden…

De 4-toons akkoorden gaan uit van 1 – 3 – 5 – 7

De 5-toons akkoorden gaan uit van 1 – 3 – 5 – 7 – 9

En dan krijgen we het volgende:

De verschillende akkoorden op een rij…
Trap 3-toon 4-toon 5-toon
I C C – E – G Cmaj7 C – E – G – B Cmaj9 C – E – G – B – D
II Dmin D – F – A Dmin7 D – F – A – C Dmin9 D – F – A – C – E
III Emin E – G – B Emin7 E – G – B – D Emin9 E – G – B – D – F
IV F F – A – C Fmaj7 F – A – C – E Fmaj9 F – A – C – E – G
V G G – B – D G7 G – B – D – F G9 G – B – D – F – A
VI Amin A – C – E Amin7 A – C – E – G Amin9 A – C – E – G – B
VII Bminb5 B – D – F Bdim B – D – F – A Bmin7(b5b9) B – D – F – A – C

Dit zijn de akkoorden binnen de verschillende trappen.

Het benoemen van akkoorden onafhankelijk van de trappen ziet er zo uit, uitgaande van de I, de 1e trap uit C:

Akkoorden benoemen
Notaties Afspraak Tonen Benaming
C, CΔ, CM, Cmaj 1 – 3 – 5 C – E – G C
CΔ7, CM7, Cmaj7 1 – 3 – 5 – 7 C – E – G – B C majeur 7
CΔ9, CM9, Cmaj9 1 – 3 – 5 – 7 – 9 C – E – G – B – D C majeur 9
C-, Cm, Cmin 1 – b3 – 5 C – Eb – G C mineur
C-7, Cm7, Cmin7 1 – b3 – 5 – b7 C – Eb – G – B C mineur 7
C-9, Cm9, Cmin9 1 – b3 – 5 – 7 – 9 C – Eb – G – B – D C mineur 9
C7, Cdom7 1 – 3 – 5 – b7 C – E – G – Bb C (dominant) 7
C9, Cdom9 1 – 3 – 5 – b7 – 9 C – E – G – Bb – D C (dominant) 9
C-b5, Cmb5, Cminb5, C½dim 1 – b3 – b5 C – Eb – Gb C half diminished
C∅, C-7b5, Cm7b5, Cmin7b5, Cdim 1 – b3 – b5 – b7 C – Eb – Gb – Bb C diminished

Nu pak ik het boek door Phil Capone erbij: De Gitaar akkoorden gids… De volgende akkoorden gaan niet meer over reggae. Zeker niet minder interessant voor degenen die verder gaan dan reggae alleen:

Nog meer akkoorden benoemen
Notaties Afspraak Tonen Benaming
C6, CΔ6, CM6, Cmaj6 1 – 3 – 5 – 6 C – E – G – A C (majeur) 6
C-6, Cm6, Cmin6 1 – b3 – 5 – 6 C – Eb – G – A C mineur 6
Csus4 1 – 4 – 5 C – F – G C suspended 4
Csus2 1 – 2 – 5 C – D – G C suspended 2
C7+, C7#5, C7aug 1 – 3 – #5 – b7 C – Eb – G# – Bb C 7 plus (5)
C7sus, C7sus4 1 – 4 – 5 – b7 C – F – G – Bb C 7 suspended (4)
C7#9 1 – 3 – 5 – b7 – #9 C – E – G – Bb – D# Hendrixakkoord
C7b9 1 – 3 – 5 – b7 – b9 C – E – G – Bb – Db Jazz- en funkakkoord
C13 1 – 3 – 5 – b7 – 9 – 13 C – E – G – Bb – D – A C 13
Nog meer akkoorden benoemen
Notaties Afspraak Tonen Benaming
C5 1 – 5 C – G C5, rockakkoord
C13sus 1 – 4 – 5 – b7 – 9 – 13 C – F – G – Bb – D – A
Cm6/9 1 – b3 – 5 – 6 – 9 C – E – G – A – D
Cm11b5, C∅ 1 – b3 – b5 – b7 – 9 – 11 C – Eb – Gb – Bb – D – F
C7#5b9 1 – 3 – #5 – b7 – b9
C7#5#9 1 – 3 – #5 – b7 – #9

Een deel van de vakjes heb ik hier oningevuld gelaten. Ik neem aan dat je de rest nu wel zelf kan invullen…

Naar Kenniscentrum

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s