Muziektheorie, de (kerk)toonladders

Afstanden tussen de verschillende tonen:

C – D – E – F – G – A – B – C

Van C naar D noemen we ‘heel’. Waarom? Tussen de C en de D zit een zogenaamde halve noot. De Cis of de Des.

Cis betekent ‘C verhoogd‘ en

Des betekent ‘D verlaagd‘.

Cis wordt ook als C# genoteerd en C-kruis genoemd.

Des wordt ook als Db genoteerd.

Van D naar E noemen we ook ‘heel’, want tussen D en E zit de Dis of Es.

Hieraan hetzelfde verhaal als het voorafgaande over Cis en Des.

Van E naar F noemen we ‘half’, want daartussen zit ‘niets’. Op de toetsenbord geen zwarte toets en op de gitaar schuif je slechts 1 fret op.

Van F naar G ‘heel’.

Van G naar A ‘heel’.

Van A naar B ‘heel’.

Van B naar C ‘half’.

Dus dan krijg je een trap:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Noemen we vanaf nu de 1e trap.

Wordt deftig ook wel Ionian genoemd, of ionisch.

2e trap. Van D naar D, dus: D – E – F – G – A – B – C – D.

heel – half – heel – heel – heel – half – heel

Ook wel Dorian of dorisch.

3e trap. E – F – G – A – B – C – D – E

half – heel – heel – heel – half – heel – heel en zo voorts…

Phrygian of frygisch.

4e trap, Lydian of lydisch.

5e trap, Mixolydian of mixolydisch.

6e trap, Aeolian of aeolisch.

7e trap, Locrian of locrisch.

Hier alles nog even op een rij

ToonladderVanuitTrapAfstandenUitgangspunt
IonischCIheel – heel – half – heel – heel – heel – halfC – D – E – F – G – A – B – C
DorischDIIheel – half – heel – heel – heel – half – heelD – E – F – G – A – B – C – D
FrygischEIIIhalf – heel – heel – heel – half – heel – heelE – F – G – A – B – C – D – E
LydischFIVheel – heel – heel – half – heel – heel – halfF – G – A – B – C – D – E – F
MixolydischGVheel – heel – half – heel – heel – half – heelG – A – B – C – D – E – F – G
AeolischAVIheel – half – heel – heel – half – heel – heelA – B – C – D – E – F – G – A
LocrischBVIIhalf – heel – heel – half – heel – heel – heelB – C – D – E – F – G – A – B

Okee, nu wordt het tijd om deze info te stampen. Helemaal van binnen en van buiten kennen, uit het hoofd. Heel belangrijk!

Dus doe even voordat je verders gaat…

Nu de akkoorden:

We gaan ervan uit dat C I is, D II is, E III is, F IV is, G V is, A VI is en B VII is. Elke noot genummerd dus.

C – D – E – F – G – A – B – C of I – II – III – IV – V – VI – VII

Om een 3-noot of akkoord met 3 tonen te pakken hou je je aan de 1 – 3 – 5. De 3-noot wordt ook wel terts genoemd.

Vanuit C: C – E – G

C=1, D=2, E=3, F=4 en G=5

Dit noemen we C of C majeur. Wordt genoteerd als C, Cmaj, CM of CΔ.

Vanuit D: D – F – A

D=1, E=2, F=3, G=4 en A=5

Dit noemen we een D mineur en wordt genoteerd als Dm, Dmin, D- of Db3.

Vanuit E: E – G – B = E mineur.

D=1, G=3 en B=5, enzovoorts…

Vanuit F: F – A – C = F majeur

Vanuit G: G – B – D = G majeur

Vanuit A: A – C – E = A mineur

Vanuit B: B – D – F = B mineur verlaagd 5 en wordt ook als B-b5 genoteerd.

We zetten alles op een rij:

TrapToonladderVanuitNummering3-toon
1 – 3 – 5
Notatie
1 – 3 – 5
Benaming
1 – 3 – 5
IIonischC1C – E – GC majeur
IIDorischD2D – F – AD-D mineur
IIIFrygischE3E – G – BE-E mineur
IVLydischF4F – A – CF majeur
VMixolydischG5G – B – DG majeur
VIAeolischA6A – C – EA-A mineur
VIILocrischB7B – D – FB-b5B mineur verlaagd 5

En nu heb je een 7-tal akkoorden die je in je akkoordenboek moet opzoeken (Aan de gitaristen en toetsenisten!). Blazers en bassisten slaan die noten gewoon aan vanuit een maat… Totdat het soepel gaat.

Een lekkermakertje voor de volgende les: Waarom is de C een C majeur, de D een D mineur en de B een B half diminished? Wanneer wordt een akkoord mineur en wanneer majeur of zelfs nog anders? Voor de volgende les…

Om akkoorden te benoemen moet je uitgaan van I

Die weten we nog wel: De 1e trap.

We denken weer vanuit C, het startpunt

C – D – E – F – G – A – B – C

Afstanden worden dan:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Vanuit D wordt dat dan:

D – E – F# – G – A – B – C# – D

Dan passen we de 3-noot, de 1 – 3 – 5 toe en krijgen we het volgende:

D – F# – A

De D – F# – A is de D majeur. Het gaat uit van de 1 – 3 – 5, afspraak!

Nu gaan we kijken naar de D mineur, die bestaat uit

D – F – A

De D majeur bestaat uit

D – F# – A

Conclusie: De D mineur heeft een verlaagde 3, een b3.

We doen het nog eens:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Maar dan vanuit E:

E – F# – G# – A – B – C# – D# – E

Dan passen we de 3-noot, de 1 – 3 – 5 toe en krijgen we het volgende:

E – G# – B

De E – G# – B is de E majeur. Het gaat uit van de 1 – 3 – 5, afspraak!

Nu gaan we kijken naar de E mineur, die bestaat uit

E – G – B

De E majeur bestaat uit

E – G# – B

Conclusie: De E mineur heeft een verlaagde 3, een b3.

Het verschil tussen mineur en majeur zit in de verlaagde 3, de b3.

We zagen eerder ook Bminb5 staan, B-b5. Wat is dan die B mineur verlaagd 5?

De afstanden worden dan nog steeds:

heel – heel – half – heel – heel – heel – half

Vanuit B wordt dat dan:

B – C# – D# – E – F# – G# – A# – B

Dan passen we de 3-noot, de 1 – 3 – 5 toe en krijgen we het volgende:

B – D# – F#

De B – D# – F# is de B majeur. Het gaat uit van de 1 – 3 – 5, afspraak!

Nu gaan we kijken naar de Bminb5, en die bestaat uit

B – D – F

De B majeur bestaat uit

B – D# – F#

Conclusie: De Bminb5 heeft een verlaagde 3 en een verlaagde 5, een b3 en een b5.

Eindconclusie:

1 – 3 – 5 = majeur
1 – b3 – 5 = mineur
1 – b3 – b5 = mineur verlaagd 5

Allemaal op een rij:

IIIIIIIVVVIVIII
CDEFGABC
C#/DbD#/EbFF#/GbG#/AbA#/BbCC#/Db
DEF#/GbGABC#/DbD
D#/EbFGG#/AbA#/BbCDD#/Eb
EF#/GbG#/AbABC#/DbD#/EbE
FGAA#/BbCDEF
F#/GbG#/AbA#/BbBC#/DbD#/EbFF#/Gb
GABCDEF#/GbG
G#/AbA#/BbCC#/DbD#/EbFGG#/Ab
ABC#/DbDEF#/GbG#/AbA
A#/BbCDD#/EbFGAA#/Bb
BC#/DbD#/EbEF#/GbG#/AbA#/BbB

En van hieruit benoemen we de akkoorden:

NotatieAfspraakTonenBenaming
C1 – 3 – 5C – E – GC
Cmin1 – b3 – 5C – Eb – GC mineur
Cminb51 – b3 – b5C – Eb – GbC mineur verlaagd 5

Naast de 3-toons akkoorden bestaan ook 4- en 5-toons akkoorden…

De 4-toons akkoorden gaan uit van 1 – 3 – 5 – 7

De 5-toons akkoorden gaan uit van 1 – 3 – 5 – 7 – 9

En dan krijgen we het volgende:

Trap3-toon4-toon5-toon
ICC – E – GCmaj7C – E – G – BCmaj9C – E – G – B – D
IIDminD – F – ADmin7D – F – A – CDmin9D – F – A – C – E
IIIEminE – G – BEmin7E – G – B – DEmin9E – G – B – D – F
IVFF – A – CFmaj7F – A – C – EFmaj9F – A – C – E – G
VGG – B – DG7G – B – D – FG9G – B – D – F – A
VIAminA – C – EAmin7A – C – E – GAmin9A – C – E – G – B
VIIBminb5B – D – FBdimB – D – F – ABmin7(b5b9)B – D – F – A – C

Dit zijn de akkoorden binnen de verschillende trappen.

Het benoemen van akkoorden onafhankelijk van de trappen ziet er zo uit, uitgaande van de I, de 1e trap uit C:

NotatiesAfspraakTonenBenaming
C, CΔ, CM, Cmaj1 – 3 – 5C – E – GC
CΔ7, CM7, Cmaj71 – 3 – 5 – 7C – E – G – BC majeur 7
CΔ9, CM9, Cmaj91 – 3 – 5 – 7 – 9C – E – G – B – DC majeur 9
C-, Cm, Cmin1 – b3 – 5C – Eb – GC mineur
C-7, Cm7, Cmin71 – b3 – 5 – b7C – Eb – G – BC mineur 7
C-9, Cm9, Cmin91 – b3 – 5 – 7 – 9C – Eb – G – B – DC mineur 9
C7, Cdom71 – 3 – 5 – b7C – E – G – BbC (dominant) 7
C9, Cdom91 – 3 – 5 – b7 – 9C – E – G – Bb – DC (dominant) 9
C-b5, Cmb5, Cminb5, C½dim1 – b3 – b5C – Eb – GbC half diminished
C∅, C-7b5, Cm7b5, Cmin7b5, Cdim1 – b3 – b5 – b7C – Eb – Gb – BbC diminished

Nu pak ik het boek door Phil Capone erbij: De Gitaar akkoorden gids… De volgende akkoorden gaan niet meer over reggae. Zeker niet minder interessant voor degenen die verder gaan dan reggae alleen:

NotatiesAfspraakTonenBenaming
C6, CΔ6, CM6, Cmaj61 – 3 – 5 – 6C – E – G – AC (majeur) 6
C-6, Cm6, Cmin61 – b3 – 5 – 6C – Eb – G – AC mineur 6
Csus41 – 4 – 5C – F – GC suspended 4
Csus21 – 2 – 5C – D – GC suspended 2
C7+, C7#5, C7aug1 – 3 – #5 – b7C – Eb – G# – BbC 7 plus (5)
C7sus, C7sus41 – 4 – 5 – b7C – F – G – BbC 7 suspended (4)
C7#91 – 3 – 5 – b7 – #9C – E – G – Bb – D#Hendrixakkoord
C7b91 – 3 – 5 – b7 – b9C – E – G – Bb – DbJazz- en funkakkoord
C131 – 3 – 5 – b7 – 9 – 13C – E – G – Bb – D – AC 13
NotatiesAfspraakTonenBenaming
C51 – 5C – GC5, rockakkoord
C13sus1 – 4 – 5 – b7 – 9 – 13C – F – G – Bb – D – A
Cm6/91 – b3 – 5 – 6 – 9C – E – G – A – D
Cm11b5, C∅1 – b3 – b5 – b7 – 9 – 11C – Eb – Gb – Bb – D – F
C7#5b91 – 3 – #5 – b7 – b9
C7#5#91 – 3 – #5 – b7 – #9

Een deel van de vakjes heb ik hier oningevuld gelaten. Ik neem aan dat je de rest nu wel zelf kan invullen…

Naar Muziekles

Advertenties